Cổ phiếu AI: IMF cảnh báo nguy cơ chấn động thị trường

Ngày 13/10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo một đợt điều chỉnh mạnh của cổ phiếu AI có thể gây tác động vượt ra ngoài ngành công nghệ và làm tăng sức ép lên thị trường tài chính toàn cầu. Trong báo cáo ổn định tài chính công bố tại Bangkok, quỹ xếp nguy cơ này cùng với lợi suất trái phiếu chính phủ tăng và các sự cố mạng vào nhóm rủi ro đáng chú ý trong ngắn hạn.

Cảnh báo không đồng nghĩa IMF dự báo thị trường AI chắc chắn sụp đổ. Quỹ nhận định thị trường tài chính toàn cầu vẫn duy trì sức chống chịu, nhưng các rủi ro đối với ổn định tài chính đang ở mức cao. Báo cáo tập trung vào khả năng một cú sốc gặp phải những điểm yếu sẵn có và lan rộng qua các mối liên hệ giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường.

Thông tin được IMF công bố trong khuôn khổ cuộc họp thường niên IMF–Ngân hàng Thế giới tại Bangkok. The Guardian dẫn báo cáo và phát biểu của Athanasios Vamvakidis, đại diện bộ phận Thị trường Tiền tệ và Vốn của IMF. Bài tường thuật của The Guardian và thông tin công bố từ IMF đều nêu ba nhóm rủi ro chính.

IMF cảnh báo cổ phiếu AI có thể kéo theo biến động toàn cầu

Theo IMF, giá tài sản AI có thể điều chỉnh nếu kỳ vọng về quy mô đầu tư hoặc lợi nhuận của doanh nghiệp không thành hiện thực. Rủi ro đáng chú ý là khoản đầu tư lớn tập trung vào một nhóm công ty, trong khi nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư có liên quan với nhau.

• Định giá cao: giá cổ phiếu có thể chịu sức ép nếu lợi nhuận hoặc triển vọng kinh doanh không đáp ứng kỳ vọng của thị trường.
• Vay nợ và đòn bẩy: doanh nghiệp, quỹ đầu cơ và một số nhà đầu tư cá nhân cùng tham gia tài trợ hoặc đầu tư vào lĩnh vực AI bằng vốn vay.
• Mức độ tập trung: biến động ở một số công ty công nghệ lớn có thể ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ số và danh mục đầu tư.
• Liên kết tài chính: giao dịch và cam kết giữa các doanh nghiệp có thể truyền áp lực từ công ty này sang đối tác khác.

Trong tuyên bố của IMF, Vamvakidis cho biết mức độ tiếp xúc của các thị trường bên ngoài Mỹ với tài sản Mỹ, đặc biệt là tài sản liên quan đến AI, đang ở mức cao. Theo ông, dòng vốn này hiện hỗ trợ hoạt động kinh tế thông qua hiệu ứng tài sản; nếu thị trường điều chỉnh, hệ quả có thể lan rộng.

IMF cũng lưu ý thị trường châu Á, ngoài Mỹ, có thể chịu ảnh hưởng đáng kể hơn. Anh và khu vực đồng euro có thể ít phơi nhiễm trực tiếp hơn, nhưng nhà đầu tư tại đây nắm giữ tài sản Mỹ vẫn có thể bị tác động. Đây là đánh giá về mức độ rủi ro, không phải khẳng định mọi thị trường sẽ giảm cùng mức.

Nợ vay và giao dịch liên kết làm tăng nguy cơ bán tháo

IMF cho rằng đòn bẩy có thể khuếch đại biến động khi thị trường đi xuống. Nếu giá tài sản giảm, nhà đầu tư vay vốn có thể phải bán tài sản để đáp ứng nghĩa vụ tài chính. Áp lực bán đồng thời có thể làm giá giảm sâu hơn và khiến điều kiện vay vốn trở nên chặt chẽ.

The Guardian dẫn báo cáo IMF cho biết quỹ nhận diện nhiều nguồn vay trong làn sóng đầu tư AI: khoản nợ của chính các công ty, hoạt động đầu tư của quỹ đầu cơ và việc nhà đầu tư cá nhân vay tiền để mua cổ phiếu. Báo cáo cảnh báo các nguồn đòn bẩy này có thể làm tăng nguy cơ bán bắt buộc và biến động cổ phiếu nếu thị trường suy giảm.

Một điểm khác là các thỏa thuận được mô tả là tài trợ vòng tròn, trong đó doanh nghiệp AI lớn và đối tác yếu hơn có quan hệ đầu tư hoặc cam kết tài chính qua lại. Theo số liệu được The Guardian dẫn từ báo cáo, trong ba năm có khoảng 300 tỷ USD giao dịch giữa các công ty hạ tầng AI quy mô lớn và các doanh nghiệp AI yếu hơn; các giao dịch này đi kèm 650 tỷ USD nợ và 1.400 tỷ USD cam kết tài chính trong tương lai.

Những con số trên cho thấy quy mô quan hệ tài chính mà IMF đề nghị theo dõi, nhưng tự chúng không chứng minh một cuộc khủng hoảng sẽ xảy ra. Mối lo của quỹ là nếu giá trị tài sản suy giảm, các cam kết đan xen và khoản vay có thể khiến một vấn đề tại một doanh nghiệp truyền sang đối tác hoặc nhà đầu tư khác.

Nhóm công ty công nghệ lớn chiếm tỷ trọng cao

Báo cáo cũng nhấn mạnh mức độ tập trung của thị trường chứng khoán Mỹ. Theo số liệu IMF được The Guardian trích dẫn, bảy doanh nghiệp công nghệ lớn thường được gọi là Magnificent Seven chiếm hơn 35% chỉ số S&P 500, tăng từ 12% một thập kỷ trước. Tổng vốn hóa thị trường của nhóm này đã tăng hơn 50% trong hai năm.

Nhóm trên gồm Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla. Không phải toàn bộ hoạt động của các doanh nghiệp này chỉ gắn với AI, nhưng nhiều công ty đang đầu tư hoặc cung cấp hạ tầng cho lĩnh vực này. Khi một nhóm cổ phiếu chiếm tỷ trọng lớn trong chỉ số, biến động ở nhóm đó có thể ảnh hưởng đến hiệu suất chung của thị trường.

IMF đồng thời đặt câu hỏi liệu quy mô đầu tư hiện nay có cần thiết để triển khai AI hay không. Quỹ nêu khả năng việc ứng dụng AI thành công không đòi hỏi mức đầu tư hạ tầng khổng lồ như một số công ty xây dựng trung tâm dữ liệu đang thực hiện; lợi ích kinh tế của công nghệ cũng có thể thấp hơn kỳ vọng.

Đây là điểm không chắc chắn mà nhà đầu tư phải đánh giá: doanh thu và lợi nhuận tương lai có đủ bù cho vốn đầu tư, chi phí vay và giá trị thị trường hiện tại hay không. IMF không kết luận câu trả lời, mà cảnh báo rằng kỳ vọng giảm xuống có thể dẫn tới việc định giá lại tài sản và cắt giảm đầu tư.

Nợ công và sự cố mạng là hai rủi ro còn lại

IMF không xem biến động cổ phiếu AI là rủi ro duy nhất. Trong thông tin công bố ngày 13/10, quỹ nêu thêm khả năng lợi suất trái phiếu chính phủ tăng và sự cố mạng gây gián đoạn dịch vụ tài chính hoặc làm suy giảm niềm tin.

• Lợi suất trái phiếu chính phủ: áp lực có thể đến từ lạm phát, mất cân đối ngân sách và lượng phát hành nợ lớn từ chính phủ, cũng như khu vực tư nhân.
• Sự cố mạng: các vụ việc có khả năng làm gián đoạn dịch vụ tài chính hoặc tác động tới niềm tin của người sử dụng và thị trường.
• Điểm yếu sẵn có: IMF cảnh báo những vấn đề trong hệ thống có thể khuếch đại tác động của từng cú sốc.

Phát biểu của IMF phân biệt giữa sức chống chịu hiện tại và mức độ an toàn tuyệt đối. Quỹ cho biết ngành ngân hàng vẫn chống đỡ được một kịch bản kiểm tra căng thẳng nghiêm trọng liên quan đến AI, trái phiếu và năng lượng. Tuy vậy, một nhóm ngân hàng yếu có thể thiếu vốn trong kịch bản đó, còn các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng cần được theo dõi sát.

Trong nhóm phi ngân hàng, IMF nêu các quỹ bảo hiểm và quỹ hưu trí nắm giữ tài sản kém thanh khoản, áp lực thanh khoản trong tín dụng tư nhân và mức đòn bẩy cùng giao dịch tập trung của quỹ đầu cơ. Những yếu tố này có thể hạn chế khả năng bán tài sản nhanh hoặc duy trì cấp vốn khi thị trường căng thẳng.

Riêng về an ninh mạng, The Guardian đưa tin Nikhil Rathi, lãnh đạo Cơ quan Quản lý Tài chính Anh, kêu gọi doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực tài chính cân nhắc bảo hiểm trước các rủi ro an ninh mạng liên quan đến AI. Đây là khuyến nghị được đưa ra tại Anh; báo cáo IMF rộng hơn nêu sự cố mạng như một nguy cơ có thể ảnh hưởng đến dịch vụ tài chính và niềm tin.

IMF kêu gọi củng cố sức chống chịu trước cú sốc

Thông điệp của quỹ không phải là dự báo thời điểm thị trường điều chỉnh, mà là cảnh báo về các kênh có thể làm cú sốc lan rộng. Trong tuyên bố công bố cùng báo cáo, Vamvakidis kêu gọi đưa nợ công về quỹ đạo bền vững, duy trì tính độc lập của ngân hàng trung ương, thực hiện mục tiêu lạm phát và tăng cường khả năng chống chịu trước sự cố mạng.

IMF cũng cho rằng rủi ro tại ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng cần được giám sát. Báo cáo nhấn mạnh các thị trường đã thể hiện khả năng chống chịu trước nhiều cú sốc, nhưng những điểm yếu chưa được xử lý có thể làm mức độ tổn thất tăng lên khi nhiều rủi ro xuất hiện đồng thời.

Với nhà đầu tư và doanh nghiệp, điều cần theo dõi trong cảnh báo này là mức độ vay nợ, khả năng sinh lời của các khoản đầu tư AI và quan hệ tài chính giữa các công ty. IMF chưa dự đoán một đợt sụp đổ; quỹ chỉ xác định những điều kiện có thể khiến biến động ở cổ phiếu AI truyền sang thị trường rộng hơn.

Nguồn tham khảo

• https://www.theguardian.com/business/2026/oct/13/ai-share-crash-risk-global-imf-debt-corrowing-cyber-attacks
• https://mediacenter.imf.org/news/imf---global-financial-stability-report-annual-meetings--2026/s/f55368c1-983b-45b7-ba7c-1978f67c168c